Cam ambalaj

Cam Şişe Muayenesi, Ret ve Paletleme: Fabrikadan Çıkış

Kameralar ve ölçüm makineleri hatalı şişeyi ayıklar. Şişeler bant üzerinde sırayla muayene makinelerinden geçer.

20 Ekim 2026 Armağan Erdoğan

Arşiv fotoğrafı (1972): şişe ışığa tutularak gözle muayene ediliyor. Bugünkü hatlarda işin büyük kısmını kameralı makineler…

Fotoğraf: Bill Gillette · Kamu malı · Wikimedia Commons

Aşama 8–9 / 9 Ret: cam kırığı olarak geri Sevkiyat

08 Muayene ve ret

Kameralar ve ölçüm makineleri hatalı şişeyi ayıklar.

Bu aşamada ne olur?

Şişeler bant üzerinde sırayla muayene makinelerinden geçer. Kameralar ağız ve gövdedeki çatlakları (check), kabarcıkları, taşları ve ölçü sapmalarını arar. Başka makineler et kalınlığını, ağız çapını ve dikey yük dayanımını ölçer.

Hatalı şişe banttan atılır, kırılır ve cam kırığı olarak başa, harman hazırlamaya döner. Şişe yeniden eriyeceği için kayıp yalnızca enerji ve zamandır.

Geri dönüş döngüsü: Ret şişe: cam kırığı olarak geri. Akım Harman binası ve hazırlama aşamasına geri döner.

Tipik değerler

Değer	Tipik aralık
Paketlenen cam oranı	Çoğu hatta yaklaşık %85–95
Kontrol edilen	Ağız, boyun, gövde, taban, et kalınlığı
Hız	Dakikada yüzlerce şişe, hepsi tek tek

Değerler tesisten tesise, cam türünden cam türüne değişen genel aralıklardır; bir tesisin ayar noktası değildir.

Derste anlatılmayan

Proses kontrolü dersinde ölçüm ve geri besleme anlatılır. Burada geri besleme şişeden makineye kadar gider: muayene makinesi hatalı şişenin kalıp numarasını okur, hatalı kalıp bulunur ve ayar yapılır. Kalite ölçümü böylece doğrudan üretimi düzeltir.

Sahadan notlar

Sık görülen hatalar: çatlak (check), kabarcık (seed, blister), taş (stone), erimemiş harman, ince et ve katlanma. Hatanın adı sorunun yerini gösterir: taş ve erimemiş harman fırından ya da harmandan, kabarcık durultmadan, ince et damladan ya da kalıptan gelir.
Eşikler müşterinin kabul düzeyine göre ayarlanır. Çok sıkı eşik iyi şişeyi de atar ve verimi düşürür.

Yan konular

Hata çıkınca: kökenini bulmak

Muayene hatayı ayıklar, kaynağını söylemez. Kaynak için hatalı şişeden numune alınır; önce gözle ve optik mikroskopla bakılır: kabarcık mı, taş mı, erimemiş harman mı?

SEM-EDS (elektron mikroskobu ve elementel analiz) her şişede kullanılmaz; yavaş ve pahalıdır. Yalnızca tekrarlayan ya da pahalıya mal olan bir hatanın kaynağı aranırken devreye girer.

Taş alümina ve zirkonya içeriyorsa refrakterden, kuvars gibiyse erimemiş kumdan, kristobalit ya da volastonitse soğuk köşedeki kristalleşmeden gelmiştir. Sonuç harman tarifini, mikseri, fırın sıcaklığını ya da kanal ayarını düzeltmek için kullanılır.

Laboratuvarda

Muayene yalnızca göz ve kamera değildir. Şişelerden örnek alınıp ölçülür, bir kısmı kırılarak denenir. Elektron mikroskobu gibi pahalı cihazlar rutin ölçüm değildir; yalnızca bir hatanın kaynağı aranırken devreye girer.

İç basınç testi

Ölçtüğü: Gazlı içecek şişesinin dayanımı

Şişe suyla doldurulup basınç kademeli artırılır. Karbonatlı içeceğin içeriden yaptığı basınca dayanması gerekir.

Dikey yük testi

Ölçtüğü: Paletlerin ve kapatma makinesinin yükü

Şişe ağzından tabana preslenir. Palette üst üste istiflenme ve kapak kapatma sırasındaki yüke dayanım bununla anlaşılır.

Bir sıkıştırma deney makinesi (Instron). Şişenin dikey yük testi de numuneyi iki plaka arasında sıkıştırıp kırılma yükünü… — Bir sıkıştırma deney makinesi (Instron). Şişenin dikey yük testi de numuneyi iki plaka arasında sıkıştırıp kırılma yükünü ölçerek yapılır. Fotoğraf: Cjp24 · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Isıl şok testi

Ölçtüğü: Ani sıcaklık farkına dayanım

Şişe sıcak suya, hemen ardından soğuk suya sokulur. Sıcak dolum ya da pastörizasyon gören şişenin çatlamaması beklenir.

Et kalınlığı ölçümü

Ölçtüğü: Duvar kalınlığı dağılımı

Şişe kesilmeden de kapasitif ya da optik ölçerlerle duvar kalınlığı bulunur. İnce kalan bölge damla ağırlığından ya da kalıptan geliyor olabilir.

SEM-EDS (yalnızca hata çıkınca)

Ölçtüğü: Seçilmiş hatalı numunenin kimyası

Her şişeye uygulanmaz; yavaş ve pahalı bir laboratuvar cihazıdır. Camda taş ya da kabarcık gibi bir hata tekrarlayınca o numune büyütülüp elementlerin dağılımı çıkarılır. Taşın harman artığı mı, refrakter parçası mı, yoksa kristalleşme mi olduğu anlaşılır; böylece hatanın geldiği aşama bulunur.

Taramalı elektron mikroskobu (SEM) ve ekranındaki görüntü. EDS dedektörü takılıysa aynı numunenin elementleri de çıkarılır. Fotoğraf: Tadeáš Bednarz · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Hidrolitik dayanım

Ölçtüğü: Suya karşı kimyasal dayanım

Cam taneleri suyla ısıtılır, suya geçen alkali titrasyonla ölçülür. Camın içeceğe ya da ilaca ne kadar madde bırakabileceğini gösterir.

Daha fazlası

Hata rehberi · Kabarcık, taş, erimemiş harman ve çatlak: nereden gelir?