Şişenin Tabanındaki İşaretler Ne Anlama Gelir? Kalıp, Yıl ve Fabrika Kodları
Cam şişenin tabanındaki kabartmalar üreticiyi, kalıp numarasını, hacmi, yılı ve fabrikayı gösterir. Bu kodları nasıl okuyacağını anlatıyoruz.
Fotoğraf: Friedrich Haag · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Bir cam şişeyi çevirip tabanına ya da tabana yakın kenarına bakarsan küçük kabartmalar görürsün: üretici işareti, kalıp numarası, hacim, yıl ve fabrika kodları. Tabandaki içe çökük kısma punt denir; işaretler çoğunlukla tabanda, bazen hemen üstündeki kenardadır. Bu kodlar süs değil, cam ambalaj hattının kalite sisteminin bir parçasıdır.
Tabanda neler yazar?
- Üretici işareti: şişeyi hangi firmanın yaptığını gösteren logo. Örneğin Verallia 2019'dan beri tüm fabrikalarında kare içinde bir V işareti kullanır.
- Kalıp numarası: şişenin IS makinesinin hangi kalıbından çıktığını gösterir.
- Hacim: örneğin 70 cl.
- Yıl kodu: şişenin üretildiği yılı ya da yılın son hanesini verir.
- Fabrika kodu: aynı firmanın hangi tesisinde üretildiğini gösterir.
Örnek: eski bir Owens-Illinois şişesi
ABD Millî Park Servisi kayıtlarındaki bir Owens-Illinois şişesinin tabanında firmanın damgası okunmuş: üst üste binen bir baklava dilimi ve oval içinde I harfi (1929–1960 arasında kullanıldı). Yanında kalıp kodu 11, yıl kodu 5 ve fabrika kodu 7 var; 7 numara Alton, Illinois fabrikasını gösterir. Başka bir örnekte bir karenin içindeki N harfi Obear-Nester firmasının damgasıdır. Koleksiyoncular eski şişeleri bu işaretlerle tarihler.
Üretici bu kodlara neden ihtiyaç duyar?
Bir IS makinesi 6 ile 16 bağımsız seksiyondan oluşur ve her seksiyonun kendi kalıpları vardır. Hatlar dakikada yüzlerce şişe çıkardığı için bir kalıptaki küçük bir sorun kısa sürede binlerce hatalı şişe demektir. Kalıp numarası şişeye basıldığında, muayene makinesi hatalı şişenin numarasını okuyup sorunlu kalıbı doğrudan bulabilir. Geri besleme böylece şişeden makineye kadar gider: kalite ölçümü doğrudan üretimi düzeltir.
Aynı mantık sahada da işler. Bir dolum tesisinde çatlayan ya da ölçüsü tutmayan bir şişe şikâyeti geldiğinde, tabandaki üretici, fabrika ve kalıp kodu sorunun hangi hattan ve hangi kalıptan geldiğini gösterir.
Türkiye'deki fabrikalar da listede
Üreticilerin taban işaretleri, cam şekillendirme makineleri üreten Bucher Emhart Glass'ın Punt Marks Guide belgesinde fabrika fabrika listelenir. Şişecam'ın Bursa ve Eskişehir fabrikaları da bu listede yer alır. Elindeki bir şişenin hangi fabrikadan çıktığını merak ediyorsan bu belgeye bakabilirsin.
Şişenin tamamı nasıl üretiliyor?
Kalıp numarasının basıldığı şekillendirme adımı, kumdan şişeye uzanan uzun bir hattın yalnızca bir parçası. Hammaddeden ergitme fırınına, IS makinesinden tavlamaya kadar bütün hattı Cam şişe nasıl üretilir? yazısında adım adım anlattık.
Bu içerik ChemiCore uygulamasının Fabrika Turu bölümünden derlendi. Uygulamada şişe tabanının bir çizimi ve gerçek şişe fotoğrafları da var. ChemiCore ücretsizdir; iOS ve Android için indirebilirsin.
Kaynaklar
- Bucher Emhart Glass: Punt Marks Guide (üreticilerin taban işaretleri)
- Wikimedia Commons: Verallia punt işareti
- Wikimedia Commons: Aperol şişesi, tabana yakın kabartmalar
- Container glass, Wikipedia
- ABD Millî Park Servisi kaydı: tabanında kalıp, yıl ve fabrika kodu okunan Owens-Illinois şişesi
- ABD Millî Park Servisi kaydı: Owens-Illinois damgası (1929–1960)
- ABD Millî Park Servisi kaydı: Obear-Nester damgası